|
Dora Rawska-Kon urodziła się 27 sierpnia 1898 roku w Łodzi w zamożnej rodzinie właściciela fabryki Józefa Arona Rawskiego i Reginy z domu Szapiro. W 1920 roku wyszła za mąż za Mordkę Kona, bratanka Oskara Kona, właściciela Widzewskiej Manufaktury. Studia artystyczne odbyła w warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych u Mieczysława Kotarbińskiego i Konrada Krzyżanowskiego. Po ukończeniu ASP w 1922 roku podjęła pracę w Łodzi w Gimnazjum Męskim Bet-Ulfama jako nauczycielka rysunku i kaligrafii. Do wybuchu wojny mieszkała przy ul. Gdańskiej 67 w Łodzi. We wrześniu 1939 roku wyjechała z mężem i synem przez Warszawę do Wilna a stamtąd w 1942 do Palestyny. Zmarła w 1989 roku w Izraelu.
Dora Rawska-Kon zawsze pragnęła być malarką. Najchętniej rozstawiała sztalugi w plenerze, co najmniej dwa razy w tygodniu, przed wojną w karpackich kurortach a po wojnie na uliczkach w Jerozolimie i Safed. Najczęściej malowała pejzaże i kwiaty ale podejmowała także inną tematykę. Na egzaminie wstępnym na ASP wyróżniona została za studium aktu. Malowała również martwe natury, sylwetki ludzi, na przykład Babki i Dziada a także portrety. Za udany portret Józefa Stalina na pierwszomajową elewację gmachu Banku Państwowego w Wilnie otrzymała sowite wynagrodzenie i możliwość wyjazdu całej rodziny do Palestyny. W znanych mi portretach, niezależnie od formatu, artystka zastosowała monumentalną formę, frontalność ujęcia i hieratyzm oraz osiowość kompozycji. W pejzażach zupełnie przeciwnie, asymetrię kompozycji, zjawiskową lekkość, barwność powietrza, ruch i wzajemne oddziaływanie form roślinnych i architektonicznych i nostalgiczną nastrojowość. Kwiaty, choć ukazywała w sposób klasyczny, najczęściej w wazonie, to potrafiła przy malarskiej szkicowości w potraktowaniu tematu wydobyć wszystkie charakterystyczne cechy przynależne poszczególnym gatunkom, tak, że łatwo rozpoznajemy róże, lilie, astry, mieczyki, tulipany, narcyzy. Posiadała również wyjątkową zdolność układania bukietów i łączenia różnych kwiatów. Uprawiała technikę akwarelową i olejną.
Malarka czynnie uczestniczyła w życiu środowiska artystycznego. Pierwsza wzmianka o publicznej prezentacji jej prac zamieszczona była w Neue Lodzer Zeitung w 1918 roku. Chętnie włączała się do zbiorowych działań artystycznych. W kwietniu 1921 roku wzięła udział w wystawie sztuki żydowskiej w Łodzi a latem tego samego roku w wystawie prac artystów żydowskich w Warszawie. W maju 1924 roku Dora Rawska-Kon wystawiła obrazy w pierwszej zbiorowej wystawie prac artystów łódzkich w Miejskiej Galerii Sztuki. W tej wystawie uczestniczyli także Szczepan Andrzejewski, Franciszek Łubieński, Zenobiusz Poduszko, Ryszard Radwański, Marceli Sprusiak, Bolesław Kudewicz, Maurycy Trębacz i inni. Prezentowała swoje obrazy także poza Łodzią, w Warszawie (Martwa natura, Kwiaty, Dziad), w Krakowie w Domu Plastyków w 1938 w towarzystwie Bolesława Hochlingera, Anieli Menkesowej, Mojżesza Gurewicza, Heleny Lorii-Landeckiej, Samuela Szczekacza i Stefana Wegnera, we Lwowie w 1939 , między innymi razem z Władysławem Strzemińskim. Dora Rawska-Kon była też autorką tekstów do czasopisma „Forma” ukazującego się w latach 1933-1938. Była członkiem Związku Zawodowego Polskich Artystów Plastyków w Łodzi. Do dzisiaj zachowała się jej legitymacja z 1935 roku. Na fotografii ukazuje się w półprofilu, delikatnie uśmiechnięta, ładna i łagodna twarz młodej kobiety z wyraźnie zaznaczonymi łukami brwiowymi i krótkimi, ciemnymi włosami, gładko zaczesanymi na bok. Na legitymacji widnieją podpisy ówczesnego prezesa Stefana Wegnera, sekretarza Anieli Menkesowej a wśród skarbników Katarzyny Kobro. Po wojnie, w Izraelu artystka przygotowała kilka indywidualnych wystaw, w galerii Katza w 1946, w galerii Rosenfelda w 1953, 1965, 1967 oraz wzięła udział w kilku pokazach zbiorowych, między innymi w Tel Awiwie w z okazji 45-lecia izraelskiej żeglugi w 1981 roku, gdzie przedstawiła trzy obrazy marynistyczne, olej i dwie akwarele. Dziennikarka, która z tej okazji przygotowała wywiad dla izraelskiej gazety wspomina wizytę w mieszkaniu Dory Rawskiej-Kon w Tel Awiwie i określa postać malarki jako starszej pani, nieśmiałej, skromnej i bardzo gościnnej. Ostatnia, pośmiertna już wystawa, odbyła się w Łodzi w Galerii Festiwalu Dialogu Czterech Kultur w grudniu 2006 roku.
Wybrana bibliografia
- Neue Lodzer Zeitung, 1918 nr 333 (5.12.), s.2
- Wystawa Sztuki Żydowskiej (katalog), Łódź, 1921
- Wystawa Prac Artystów Żydowskich (katalog), Warszawa, 1921
- Ilustrowana Republika, 1934 nr 6, s.8
- Forma, 1935 nr 3, s. 15; 1936 nr 4, s.16; 1936 nr 5, s. 18; 1938 nr 6, s. 23
- Wystawa IPS (katalog), Łódź 1936
- Wymiary, 1938 nr 1, s.16
- Polskie Życie Artystyczne w latach 1915-1939, Wrocław 1967, s. 119, 417, 425, 666
- Vollmer H., Allgemeines Lexikon der bildenden Kunstler des 20. Jahrhunderts, Leipzig 1999, t. 6, s. 371
- Strzałkowski J., Słownik artystów łódzkich. Malarze, graficy, rzeźbiarze i rzemieślnicy, Łódź, 2005, s. 93
Dzieła Dory Rawskiej-Kon zostały ofiarowane przez synową artystki, Panią Vardę Kon z Tel Awiwu na rzecz Fundacji Monumentum Iudaicum Lodzense. Zadaniem statutowym Fundacji, powstałej w 1995 roku, jest popularyzacja historii, kultury, tradycji i religii Żydów w Łodzi oraz ochrona zabytków, przede wszystkim cmentarza żydowskiego przy ul. Brackiej.
Dochód z aukcji obrazów nr 1-30 będzie przekazany Fundacji Monumentum Iudaicum Lodzense, ul. Pomorska 18, 91-416 Łódź, e-mail: fundacja@lodzjews.org.
Dochód ze sprzedaży obrazu nr 31 będzie przekazany Fundacji Gajusz, ul. Piotrkowska 17 (wejście D), www.gajusz.org.pl na pomoc w leczeniu 2-letniego Dawida.
|